تاریخ ارسال : ۱۶ فروردین ۱۳۹۷ ساعت : ۰۷:۴۱ 0 نظر چاپ این صفحه چاپ این صفحه

آقازاده ها این بار در پی منطقه های آزاد جدید می باشند!

روزنامه شرق درج کرد: هشت منطقه آزاد و ١٢ منطقه مخصوص اقتصادی جدید تأسیس می‌شوند؛ این خبری بود که مرتضی بانک، دبیر شورای عالی منطقه های آزاد و مخصوص اقتصادی، به ایسنا داد تا مشخص گردد نه‌تنها نمایندگان مجلس و دولت توجهی به سرنوشت و وضع منطقه های آزاد و مخصوص فعلی ندارند، لکن علاقه‌ای به تجدیدنظر در کارهای گذشته با درس‌گرفتن از تجربیات سابق نیز نشان نمی‌دهند.

در شرایطی که به گفته نهایت اطهاری مساحت منطقه های آزاد فعلی ایران از مساحت منطقه های آزاد کشور چین زیادتر است، گویی این میزان از منطقه های آزاد اشتهای سیری‌ناپذیر عده‌ای را فرونمی‌نشاند و به نظر می‌رسد تأسیس منطقه های آزاد، شیرین‌تر از توسعه و به‌نتیجه‌رساندن منطقه های آزاد سابق است؛ آن‌هم در شرایطی که منطقه های آزاد فعلی نیز به‌کلی ماهیت کلیدی خود را از دست داده‌اند یا خوب تر بگوییم، از ابتدا نیز شانسی برای رسیدن به اغراض تعیین‌شده نداشته‌اند. در همین شرایط، مدافعان تأسیس منطقه های آزاد با توجیهاتی دم‌دستی مثل ایجاد اشتغال یا پشتیبانی از صادرات و مذاکره پشت درهای بسته، کار خود را پیش می‌برند.

سپر اشتغال

یکی از مواردی که مدافعان وضع فعلی منطقه های آزاد از آن به‌عنوان سپری در مقابل انتقادات استفاده می‌کنند، اشتغال‌زایی منطقه های آزاد است. این مدافعان طبق معمول با کلی‌گویی، کوشش می‌کنند این منطقه های را فرصتی برای اشتغال‌زایی نشان بدهند. بااین‌حال، نگاهی به آمار اشتغال ایجادشده در منطقه های آزاد، نشان می‌دهد این منطقه های از سال ٧٣ تا ٨٨ حدود ۵٠‌ هزار شغل ایجاد کرده‌اند و پس از ان نیز بر طبق آنچه شورای عالی منطقه های آزاد اعلام کرده، در سال‌های ٩١ تا ٩۵ به ترتیب ١٣، ١٩، ٢۴، ١٩ و ٢٠ هزار شغل در این منطقه های ایجاد شده است؛ اعدادی که به‌روشنی نشان می‌دهند برخلاف گمان عمومی و حتی با اعتماد به ارقام اعلامی شورای عالی منطقه های آزاد که یقینا خوش‌بینانه تهیه می‌شوند، این منطقه های علی رغم هزینه‌های مادی و معنوی شگرف، در عمل نقشی در ایجاد اشتغال در کشور ندارند. از آن‌ سو، نگاهی به وضع زمین‌ها و ساخت‌وساز در این منطقه های، به‌خوبی نشان می‌دهد چه طور سوداگران زمین یکی از برندگان بزرگ بازی منطقه های آزاد بوده‌اند.

بازی زمین

زمانی‌ که منطقه آزاد ایجاد گردد، زمین گران می‌شود؛ این را دیگر همه می‌دانند، اما خوش‌به‌حال آنهاست که بدانند کجا و چه زمانی قرار است منطقه آزاد ایجاد گردد. همین رانت اطلاعاتی است که تأسیس منطقه آزاد را در نقاط متفاوت برای بعضی بسیار شیرین می‌کند و کار را تا آنجا پیش می‌برد که به گوش می‌رسد افرادی بعد از خریداری وسیع زمین در بعضی نقاط، کوشش می‌کنند در همان نقاط منطقه آزاد ایجاد کنند. آنچه بر سر کارمندان اجاره‌نشین بعضی شهرهای ایران بعد از تبدیل‌شدن منطقه زندگی‌شان به منطقه آزاد آمده، آنچنان معلوم است که دیگر کسی حتی تلاشی برای پنهان‌کردن آن نمی‌کند. از سوی دیگر، بعضی منطقه های آزاد هم پا را فراتر گذاشته و به اکتساب سود از طریق صادر کردن پروانه ساخت‌وساز مشغول‌اند.

یکی از نمونه‌های جالب این مبحث، منطقه آزاد انزلی است که در منطقه های روستایی (که بر طبق قانون، صادر کردن پروانه ساخت و عواید حاصل آن در این منطقه های باید به دهیاری‌ها برسد و خرج روستاها شود) پروانه ساخت‌وساز صادر می‌کند و عارضه ها و جرم ها حاصل را نیز به جیب خود می‌ریزد. مسئله‌ای که علی رغم اعتراض وسیع ساکنان این منطقه های و پیگیری‌های صورت‌گرفته، هنوز به نتیجه مشخصی نرسیده است. استاندار گیلان دراین‌باره می‌گوید در حال توافق با منطقه آزاد انزلی است تا در کنار دریافت درآمدهای عمرانی، هزینه‌های عمرانی روستاها را قبول کند یا به‌کلی این درآمدها را به دهیاری‌ها واگذار کند؛ ایده ای که معلوم نیست از جانب رضا مسرور، مدیرعامل منطقه آزاد انزلی که نسبتی فامیلی با محمدباقر نوبخت، ریاست سازمان برنامه‌و‌بودجه کشور نیز دارد، پذیرفته خواهد گردید یا نه.

سکوی صادرات یا حفره واردات

در قانون چگونگی اداره منطقه های آزاد تجاری-صنعتی، اهدافی مثل رشد و توسعه اقتصادی، سرمایه‌گذاری و افزایش درآمد عمومی، ایجاد اشتغال سالم و مولد، تنظیم بازار کار و کالا، حضور فعال در بازارهای جهانی و منطقه‌ای، تولید و صادرات کالاهای صنعتی و تبدیلی و عرضه خدمات عمومی برای منطقه های آزاد تعیین شده است. قیاس بین آنچه منطقه های آزاد باید باشند و آنچه منطقه های آزاد می باشند، به‌خوبی نشان می‌دهد یا آنچه در قانون تصویب شده، منطقه آزاد نبوده است، یا آنچه امروز وجود دارد، منطقه آزاد نیست. کل صادرات منطقه های آزاد در سال ٩۵ کمتر از ٣۵٠‌ میلیون دلار بوده که در قیاس با صادرات ۴٠‌میلیارددلاری کشور در همین سال، کمتر از یک درصد است؛ عددی که در کشور ویتنام حدود ۴٠ درصد و در مالزی زیادتر از ٨٠ درصد است. در چنین شرایطی، نه‌تنها واردات در منطقه های آزاد بر صادرات پیشی گرفته، لکن در زیادی از زمینه‌ها مثل «بازار»، منطقه های آزاد در عمل به حریف سرزمین مادر مبدل شده و کسب‌وکار بومیان را به نابود شدن کشانده‌اند.

‌مساحت منطقه های آزاد ایران، زیادتر از چین

نهایت اطهاری، محقق توسعه، در مورد تأسیس منطقه های آزاد جدید، به «شرق» می‌گوید: مساحت منطقه های آزاد در ایران درحال‌حاضر زیادتر از مساحت منطقه های آزاد در چین است. هر بار بورژوازی مستغلات و انباشت‌کنندگان درآمدهای شگرف رانتی در نوسانات اقتصادی به بن‌بست خودساخته می‌خورند، در پیوند با نمایندگانی که کوشش می‌کنند در حوزه نمایندگی خود محبوبیتی موقتی به دست بیاورند، بحث تأسیس منطقه های جدید آزاد را مطرح می‌کنند. در موقعیت کنونی چند منطقه آزاد برای کشور کفایت می‌کند؛ برای مثال در انزلی یک منطقه آزاد وجود دارد و توسعه بندری انزلی نیز انجام شده است. یا در جنوب منطقه های به‌وجودآمده برای ١٠، ١۵ سال آینده نیز کافی و حتی اضافه است. تماما روشن است که در چنین شرایطی ایجاد منطقه های آزاد جدید منحصرا خوشایند رانت‌جویانی است که سودای زمین‌ها یا تأسیس پرهزینه تأسیسات متفاوت در این منطقه های را دنبال می‌کنند. حال آنکه یکی از علل کلیدی متوقف‌ماندن منطقه های آزاد ایران همین تحریم‌ها بود. دو مرتبه هم اهتمام می‌کنم که در وضع کنونی ایران، منطقه های آزاد فعلی برای ١۵ سال آینده نیز کفایت می‌کند و باز تکرار می‌کنم که مساحت منطقه های آزاد ایران از مساحت منطقه های آزاد چین زیادتر است، درحالی‌که منطقه های آزاد چین هر ساله نزدیک به یک تریلیون دلار صادرات دارند و صادرات منطقه های آزاد ما به یک ‌میلیارد دلار هم نمی‌رسد.

‌کلان‌شهرها محل اقتصاد درون‌زا می باشند نه بیابان‌ها

اینکه برویم در بیابانی که نه بازار کافی دارد، نه به دریا راه دارد، نه طبیعتش مناسب است نه نیروی کار متخصص دارد و هیچ قاعده اقتصادی هم بر آن حاکم نیست، یکباره منطقه‌ای آزاد تأسیس کنیم، عقلانی نیست؛ برای مثال من به‌شدت با تأسیس منطقه آزاد جاسک در شرایطی که منطقه آزاد چابهار با آن ارتباطات مدرن در همان ناحیه وجود دارد مخالف هستم. مگر استفاده کامل از ظرفیت‌های منطقه آزاد چابهار انجام شده است که می‌خواهند منطقه آزاد جاسک را ایجاد کنند؟ اگر ظرفیت‌های منطقه آزاد چابهار تماما محقق گردد آن‌وقت می‌توان به فکر تأسیس یک منطقه آزاد جدید در آن ناحیه بود، وگرنه در شرایط فعلی تقسیم توان و سرمایه موجود بین دو منطقه آزاد در عمل موجب شکست هر دو می‌شود، چون دادگاهی در این زمینه تشکیل نشده نمی‌خواهم نیت‌خوانی کنم، اما می‌توان ارزیابی کرد که زمین‌ها در این منطقه های توسط چه کسانی تملک شده و تأسیس منطقه آزاد جدید به سود چه کسانی است.

امکان تحقق اغراض و رسیدن به بهره‌وری در منطقه های آزاد بدون تشریح پیوند با سرزمین مادر امکان ندارد. منطقه های آزاد بدون آنکه در پیوند با اقتصاد و جامعه محلی باشند و توسعه ارگانیک پیدا کنند، امکان موفقیت ندارند درحالی‌که تماما به این مبحث بی‌توجهی شده است. پشتیبان این منطقه های آزاد نیز باید کلان‌شهر و مادرشهر باشد، وگرنه بدون این پیوندها امکان ایجاد منطقه های آزاد موفق وجود ندارد و آنچه حاصل می‌شود چیزی شبیه به جزایر اقتصادی دوره استعمار خواهد گردید و حتی بدتر از آن، چراکه در آن زمان لااقل توسعه جزیره‌ای یک منطقه خاص توسط شرکت‌های چندملیتی موجب قدری رشد اقتصادی می‌شد، ولی وضع فعلی نه‌تنها آن نتیجه اندک را هم ندارد لکن به آسیب جامعه مادر نیز عمل می‌کند.


لینک کوتاه مطلب : http://www.shalamchenews.com/?p=94676

دیدگاه شما

معادله ی امنیتی * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.