تاریخ ارسال : ۱۵ آذر ۱۳۹۶ ساعت : ۰۸:۰۶ 0 نظر چاپ این صفحه چاپ این صفحه

ابوریحان بیرونی؛ خورشید خوارزم

هفته نامه صدا – سهیلا تقوی نژاد: هیچ تاریخی از ریاضیات، نجوم، جغرافیا، آدم شناسی و یا تاریخ دین بدون تاکید بر قسمت عظیم ابوریحان خارجی تام نیست.

ابوریحان محمد بن احمد خارجی، که غالبا بعنوان «ابوریحان بیرونی» شناخته می شود (متولد ۵ سپتامبر ۹۷۳ در خوارم – در ازبکستان امروزی -، متوفی در تاریخ ۱۳ دسامبر ۱۰۴۸ در غزنین، افغانستان امروزی) محقق و متخصص ایرانی قرن یازدهم بود.

خارجی کتاب های خود را به زبان عربی و فارسی درج کرد، هر چند او به حداقل چهار زبان دیگر نیز مسلط بود: یونانی، سانسکریت، سیریانی و به احتمال زیاد زبان عبری.

او که نخستین دانشمند مسلمان علاقه مند به مطالعه هند و سنت برهمایی بود، بعنوان هندشناس و پدر علم زمین شناسی و آدم شناسی شرح شده هست. وی علاوه بر این یکی از نخستین شارحان پیشرو در روش های علمی تجربی بود و روش تجربی را به مکانیک و کانی شناسی ارائه کرد. خارجی یکی از پیشگامان جامعه شناسی تطبیقی و روانشناسی تجربی بود و علاوه بر این نخستین آزمایشات دقیق مربوط به پدیده های نجومی را انجام داد. جورج سارتن، پدر تاریخ علم، خارجی را بعنوان «یکی از بزرگترین دانشمندان اسلام و همه چیزدانِ یکی از ارزشمند ترین اوقات شرح کرده هست.» ابوریحان خارجی: خورشید خوارزم

مجسمه ابوریحان خارجی در قسمت جنوبی پارک لاله تهران قرار دارد.

آثار

تعداد آثار ابوریحان خارجی در مجموع ۱۴۶ اثر هست. آثار موجود او عبارت هستند از:

نشانه های باقی مانده از قرن گذشته – مطالعه تطبیقی تقویم های فرهنگ ها و تمدن های متفاوت با معلومات ریاضی، نجوم و تاریخی

داروخانه – در مورد داروها

جواهرات – در مورد زمین شناسی، مواد معدنی و جواهرات تعلق داده شده به مودود پسر مسعود

اسطرلاب، یک کتاب چکیده تاریخی، تاریخچه محمود غزنوی و پدرش، تاریخچه خوارزم

ستاره شناسی

داروخانه – در مورد داروهاجواهرات – در مورد زمین شناسی، مواد معدنی و جواهرات تعلق داده شده به مودود پسر مسعوداسطرلاب، یک کتاب چکیده تاریخی، تاریخچه محمود غزنوی و پدرش، تاریخچه خوارزمیک عکس از کتاب فارسی خارجی، عکس مراحل متفاوت خسوف ماه را نشان می دهد. ویل دورانت در مورد مساعدت های خارجی به نجوم اسلامی نوشته: «او رساله های ارزشمندی را در مورد اسطرلاب و پلان های کیهانی درج کرد و علاوه بر این جدول نجومی را برای سلطان مسعود بصورت فرموله شده در آورد. او اهتمام کرد که زمین گرد هست و «جاذبه همه چیز را نسبت به مرکز زمین» عنوان و افزود که داده های نجومی نیز توان دارند با فرض این که زمین هر روز بر کانون خود و سالانه در اطراف خورشید می چرخد، شرح گردند.»

مشاهدات تجربی

»بیرونی نخستین فردی بود که تست های دقیقی را در مورد پدیده های نجومی انجام داد.

در سال ۱۰۳۱، خارجی دایره المعارف نجومی وسیع خود را به اسم «قانون مسعودی» منتشر نمود که در آن یافته های نجومی خود را ثبت و جداول نجومی فرموله شده را تکمیل کرد. خارجی علاوه بر این کشف کرد که فاصله بین زمین و خورشید بزرگ تر از تخمین حسابرسی شده از طریق بطلیموس هست، طبق این که بطلیموس از تابش خورشیدی سالانه صرف نظر کرده بود.

ابزار

بیرونی عده ای از امکاناتی نجومی را اختراع کرد.

آ  ابوریحان خارجی: خورشید خوارزم

رد شدن طالع بینی

 نخستین تفاوت مفهومی بین نجوم و طالع بینی از طریق خارجی در قرن ۱۱ عرضه گردید.

علوم زمین

ابوریحان خارجی خدمات شایانی را به عرصه علوم زمین عرضه داد. به طور خاص، او نقش ارزشمندی در نقشه برداری، زمین شناسی، جغرافیا، زمین شناسی و کانی شناسی داشته هست.

کارتوگرافی

در سن ۲۲ سالگی، خارجی چند کار کوچک اما ارزشمند را انجام داد، من جمله مطالعه نقشه های گذشته زمین، طراحی نوعی نقشه محیطی که دربردارنده یک روش برای طراحی یک نیمکره در یک هواپیما بود.

زمین شناسی و جغرافیا

بیرونی بعنوان پدر زمین شناسی شناخته می شود. خارجی علاوه بر این یک معادله جغرافیایی پیچیده را برای حسابرسی دقیق محیط زمین، که نزدیک به ارزشهای مدرن محیط زمین بود، حل کرد. ۹ ۸ ۳۵۶ قسمت ارزشمندی از پیشرفت زمین شناسی و جغرافیا نیز از طریق خارجی انجام شده هست. او تکنیک های مطلوبی را برای اندازه گیری زمین و فاصله ها روی آن با استفاده از مثلثات ارائه کرد.

دیرینه شناسی

در کتاب «مختصات» که خارجی در آن نظریاتش را در راستای دیرینه شناسی نوشته هست، او درمورد وجود پوسته ها و فسیل ها در منطقه هایی که مکررا و مکررا دریاها روی آنان را پوشانده و اجساد را زیر لایه های خود مدفون کرده اند و بعد به زمین های خشک مبدل شده هست، حرف اظهار کرد. طبق این کشف وی متوجه گردید که زمین به طور مداوم در حال تکامل هست. به این ترتیب او زمین را بعنوان یک موجود زنده شناخت که با اعتقاد اسلامی اش هم قبول کننده بود که هیچ چیزی بی جان نیست.

او علاوه بر این ایده داد که زمین دارای سن هست، اما مبدأ آن اندازه گیری زیاد دور هست. آ آن نوع که خارجی می نویسد، تحولات زمین شناسی در سطح زمین در طول مدت وقت طولانی پدید می آید: «زمین مرحله ای طولانی را می گذراند. اگر چنین تحولاتی پیش از ظهور آدم روی زمین رخ داده باشد، ما از آنان آگاه نیستیم؛ اما اگر بعد از ظهور او به وجود آمده، پس ثبت نشده اند.»

کانی شناسی

»بیرونی روش علمی خود را در کتاب خود به اسم «کتاب جواهرات» ارائه کرد. توصیفاتی که موجب شده او را «دقیق ترین دانشمند تجربی» بنامند. این کتاب مواد معدنی مثل سنگ ها و فلزات در عمق زمین را شرح کرده و بعنوان کتاب تام در راستای کانی شناسی در وقت خود مورد دقت قرار گرفته هست.  ابوریحان خارجی: خورشید خوارزم

فلسفه علم

 در اوائل فلسفه اسلامی، خارجی فلسفه علم را مورد بحث قرار داد و روش علمی اولیه را در تقریبا هر زمینه تحقیقاتی مورد مطالعه قرار داد. بعنوان نمونه، در رساله خود در مورد کانی شناسی، او از دقیق ترین دانشمندان تجربی هست. از انجایی که در مقدمه ای از مطالعه خود در هند، او اظهار کرد که «برای اعمال پروژه ما، روش تحقیق هندسه ای امکان پذیر نیست» و جامعه شناسی قیاس ای را بعنوان روش علمی در این زمینه پیشرفت می دهد. او علاوه بر این ارائه کننده روش تجربی به مکانیک، نخستین برای انجام تست های دقیق مربوط به پدیده های نجومی، و پیشگام روانشناسی تجربی بود.

برخلاف روش علمی ابن سینای معاصرش که در آن «سوالات عمومی و جهانی به مراحل مدرن رسید و به کار تجربی منتج گردید»، خارجی روش های علمی را به وجود آورد که «جهانیان از کار علمی و تجربی بیرون شدند» و «نظریه ها بعد از اکتشاف ها تشکیل شد.» » در بحث خود با ابن سینا، خارجی نخستینت تمایز حقیقی بین دانشمند و فیلسوف و با دقت به این که او یک دانشمند ریاضی هست، ایجاد کرد.

روش علمی خارجی در آن وقت زیاد شبیه به روش علمی امروزی بود؛ بویژه تاکید او بر تست های متعدد، شباهت آن به روش های علمی مدرن را دو چندان می کرد.

فیزیک، مکانیک آسمانی

ابوریحان خارجی در اخترفیزیک و زمینه «جذب همه چیز به طرف مرکز زمین» اظهار می کند.

خارجی نظر ارسطو را در مورد این که اجرام آسمانی هیچ حرکت یا گرانشی ندارند و نیز حرکت دایره ای که یک خصوصیت ذاتی از اجرام آسمانی هست، مورد خورده گیری قرار می دهد.

مکانیک تجربی

بیرونی نخستین فردی بود که روش های علمی تجربی را برای مکانیک، بویژه زمینه های استاتیک و پویایی و برای تشخیص وزن های خاص یا همان چگالی، مثل آنهایی که طبق نظریه تعادل و وزن بودند، اجراء کرد.

مکانیک نظری

به نظر می رسد که در راستای مکانیک دیدگاهی، خارجی نخستین هست. »

»در دینامیک و سینماتیک، خارجی نخستین متوجه گردید که شتاب با حرکت غیر یکنواخت مربوط هست، که قسمتی از قانون دوم حرکت نیوتن هست.

علوم اجتماعی، مردم شناسی

بیرونی در علوم اجتماعی بعنوان نخستین انسانشناس معروف هست. او پژوهش ها تطبیقی دقیقی در مورد انسانشناسی مردم، ادیان و فرهنگ در خاورمیانه، دریای مدیترانه و قاره آسیای جنوبی نوشته هست. انسانشناسی خارجی در مذهب صرفا برای یک محقق عمیقا غرق شده در داستان های دیگر ملل به وجود می آید. وی از طریق چندین محقق برای انسانشناسی اسلامی اش ستایش شده هست. ابوریحان خارجی: خورشید خوارزم

انسانشناسی اسلامی

 بسیاری از آثار ابوریحان خارجی، علاوه بر علوم فیزیکی، به «مطالعه پدیده شناختی و تاریخی دین» تعلق یافته هست. از مسیر این تجربه و آنالیز جامع و خورده گیریی از دین، خارجی روش انسانشناسی را بعنوان وسیله نزدیک شدن به مسائل فرهنگی در اطراف اسلام ارائه می کند. یکی از محققان اسلام پژوه می گوید: «او به احتمال زیاد نخستین انسانشناس فرهنگی بود که در تمدن اسلامی زندگانی می کرد.»

یک مجله دانشگاهی به اسم دین و هنر، کار خارجی را بعنوان «کنجکاو» و رویکرد عمیق و جامع برای تألیف و آنالیز ارائه می کند. به نظر می آید که این به رسمیت شناختن اقدامات خارجی به معرفت شناختی مردم شناسی در انسانشناسی مدرن می انجامد. این روش ها و شیوه های اوائلی خارجی هست که چندین قرن پیش به این مجموعه پیشرفت های امروزی مساعدت کرده هست.

« سنت خارجی در مطالعه بین فرهنگی قیاس ای در جهان اسلام از مسیر کار ابن خلدون در قرن ۱۴ ادامه یافت.

تاریخ

او در کتاب «پژوهش در هند» نخستین فردی بود که بین روش تاریخی و روش علمی تمایز ایجاد کرد. «

الهیات اسلامی

در الهیات اسلامی، آشکار نیست که آیا خارجی پیرو مکتب اسلامی سنی اسلام عرفانی بود، یا پیرو اسلام شیعه.

 ابوریحان خارجی: خورشید خوارزم

 بیرونی قلمرویی جداگانه و مستقل به قرآن تعلق داده هست و معتقد هست: «قرآن در کار علم مداخله نمی کند و در قلمرو علم نیز وارد نمی توان.»

»او علاوه بر این استدلال کرد که داشتن عقل موجب می شود آدم نسبت به حیوان برتر باشد و خداوند «انسان ها را بعنوان نماینده خود بر سر زمین و دیگر اشکال زندگانی زمین قرار می دهد».

دین قیاس ای

بیرونی در تعلیم دینی پیشگام دین قیاس ای بود. »

«»

»بیرونی استدلال می کند که سوال بت ها «به دلیل نوع سردرگمی یا فساد است». »

قانون

»در قانون و فقه اسلامی، خارجی قانون طبیعی را بعنوان قانون جنگل فهم می کند.

زبانشناسی

علوم زیست پزشکی

این کتاب علاوه بر این مرجع معتبر طرز تامین و خواص گیاهان دارویی بود که حاصل پژوهش ها عمیق گیاه شناسی و زمین شناسی وی بود برای نخستین بار تجویز خوردن چندین قارچ، من جمله قارچ هایپوزئوس برای نخستین بار در این کتاب آورده گردید. ابوریحان خارجی: خورشید خوارزم

علم شیمی

 بیرونی همراه با ابن سینا، یکی از نخستین شیمیدانانی بود که تئوری مبدل فلزات به یکدیگر را که بعضی از کیمیاگران حمایت می کردند، زیر سؤال بردند.

ریاضیات

میراث

ابوریحان خارجی لازم هست در فهرستی از دانشمندان زیاد بزرگ جهان قرار گیرد. هیچ تاریخی از ریاضیات، نجوم، جغرافیا، انسانشناسی و یا تاریخ دین بدون تاکید بر قسمت عظیم او تام نیست. خارجی یکی از معروف ترین ذهن ها در تمام دوران هست که با خصوصیت های بنیادی قابل دقت خود که هر دو زمینه علم و پژوهش ها اجتماعی را محتمل ساخته هست، نمایش جهانگرایی و بی نظمی یک ذهن بزرگ هست. میتوان یک مجموعه طولانی از نقل قول های خارجی را که یک هزار سال پیش نوشته شده هست را تألیف کرد و حدس های نگرش و روش های علی الظاهر مدرن تفکری او را با علم مدرن امروزی قیاس کرد.


لینک کوتاه مطلب : http://www.shalamchenews.com/?p=77754

دیدگاه شما

معادله ی امنیتی * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.