تاریخ ارسال : ۲۱ فروردین ۱۳۹۷ ساعت : ۰۸:۵۱ 0 نظر چاپ این صفحه چاپ این صفحه

علم رادیولوژی؛ از اشعه ایکس تا امواج مغناطیس

هفته نامه تندرستی – ستاره محمد: «ویلهلم رونتگن»، فیزیکدان آلمانی برای نخستین بار و به صورت تماما رخدادی در خلال تحقیق متوجه نوعی پرتو در لامپ کاتدی می گردد که آن را پرتوی مجهول یا ایکس (X) می نامد. او با استفاده از این پرتو توانست عکس اجزای درونی دست همسر خود را بدون تعریف بدن رویت و چاپ کند. این کشف به مقداری اهمیت دارد که گمان علم پزشکی بدون تصویربرداری با اشعه ایکس غیرممکن به نظر می آید. از آن پس تاکنون، علم رادیولوژی گرفتار پیشرفت های قابل ملاحظه ای شده و با معرفی انواع ابزارها من جمله دستگاه های سی تی اسکن، ماموگرافی، سونوگرافی، ام آر آی و… جان میلیون ها آدم را رهایی داده هست.         سراغ دکتر حسین قناعتی، پروفسور رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران، رییس مرکز تصویربرداری پزشکی بیمارستان امام خمینی (ره) و رییس مرکز تحقیقات رادیولوژی نوین و تهاجمی رفتیم تا نظرشان را درباره اهمیت این علم و کاربردهای آن جویا شویم.   تصویربرداری از اشعه ایکس تا امواج مغناطیس        لطفا درباره تاریخچه علم رادیولوژی و کاربردهای آن توضیح دهید.     اشعه ایکس بعد از کشف در سال ۱۸۵۹ میلادی توسط ویلهلم رونتگن، سریعا در خدمت تصویربرداری جای گرفت. رونتگن، فیزیکدان آلمانی برای نخستین بار با استفاده از اشعه ایکس عکسی از  دست همسر خود تهیه کرد که دنیای بزرگی را پیش روی بشر گشود. با استفاده از این روش تصویربرداری آدم توانست بدون احتیاج به تعریف داخلی بدن؛ ضایعات استخوانی، ضایعات نسج نرم و سایر بافت های داخل بدن را رویت کند.     پس از ان به تدریج پیشرفت های بیشتری در این زمینه حاصل گردید و محققان موفق گردیدند با استفاده از مواد حاجب در زمان تصویربرداری و جذب آن توسط اشعه ایکس، دقت درون‌بینی مجازی بدن آدم را بالا ببرند و دستگاه گوارش عروق، ترشحات کلیه و… را رویت کنند.   علم رادیولوژی بعد از کشف اشعه ایکس چه پیشرفت هایی داشته هست؟       پیشرفت بعدی، معرفی دستگاه سونوگرافی بود. این دستگاه در اصل برای ردیابی زیردریایی دشمن استفاده می گردید، اما بعدها مشخص گردید توان دارد با ارسال امواج صوتی و تحلیل بازیافت آن از بافت ها، خصوصیات بافتی و مریضی های بدن را نشان دهد. سونوگرافی نسبت به اشعه ایکس خطر بسیار کمتری دارد. بعد از سونوگرافی، دستگاه ها و شیوه های مدرن تر معرفی گردیدند. یکی از این روش ها سی تی اسکن هست که با استفاده از رایانه و چرخش تیوپ اشعه ایکس به دور بدن آدم توان دارد عکس ها مقطعی از بدن تهیه کند.

سی تی اسکن در تشخیص و معالجه مریضی ها چه کاربردهایی دارد؟     سی تی اسکن قادر هست عکس را برش بزند، درست مثل برش های نازک و فاز به فاز روی یک میوه، این دستگاه توان دارد با تصویربرداری مقطعی از بافت های بدن، مشکلات احتمالی آنان را با چند برابر دقت نسبت به شیوه های سابق مشخص نماید. برای مثال اگر مغز ضربه خورده باشد، سی تی اسکن توان دارد سریعا مشخص نماید آیا مریض دچار خونریزی مغزی شده یا نه؟ علاوه بر این، با استفاده از سی تی اسکن میتوان عروق قلب را در زیادی از مورد ها بدون احتیاج به آنژیوگرافی تشخیصی مورد ارزیابی قرار داد. این روش که تحت عنوان سی تی آنژیوگرافی شناخته می گردد، دقت بالایی در تشخیص گرفتگی عروق کرونر و تعیین برنامه درمانی برای آن دارد.     یکی دیگر از شیوه های درمانی مدرن با استفاده از سی تی اسکن، معالجه سریع سکته های مغزی هست که در بیمارستان امام خمینی (ره) تهران نیز انجام می گردد. اگر مریض سکته مغزی پیش از ۱۲ ساعت و حداکثر تا ۲۴ ساعت به این مرکز ارجاع داده گردد، میتوان با هدایت سی تی اسکن از رگ های مغز و آنژیوگرافی همزمان، لخته را از سر او خارج کرد. این روش ها که تحت عنوان رادیولوژی تهاجمی شناخته می گردند، خدمت بزرگی به محافظت تندرستی بشر  کرده اند.     از دیگر کاربردهای رادیولوژی تهاجمی میتوان به معالجه فیبروم های رحم بدون جراحی، تشخیص انسداد عروق پا و جلوگیری از قطع پا در اشخاص دیابتی و معالجه سرطان ها با استفاده ترکیبی از ابزارهای متفاوت رادیولوژی مثل سونوگرافی، سی تی اسکن و آنژیوگرافی اشاره نمود. علاوه بر اینها، رادیولوژی تهاجمی توان دارد با تزریق داخل شریانی داروی ضدسرطان درون تومور، بسیار موثرتر از شیمی درمانی معمولی سرطان را نابود کند. البته مورد ها استفاده از این روش باید توسط متخصص ها سرطان مشخص گردد.   تصویربرداری از اشعه ایکس تا امواج مغناطیس     دستگاه ام آر آی چه تفاوت هایی با دیگر دستگاه های تصویربرداری دارد؟       از دستاوردهای با اهمیت بعد از معرفی سی تی اسکن میتوان به ام آر آی (تصویربرداری به روش تشدید مغناطیسی) اشاره نمود. این روش با کمک آهنربا و مغناطیسی کردن بدن آدم، فرکانس های خاصی در بدن ایجاد می کند که با تاباندن و بازتاب امواج رادیویی هم فرکانس با آنان میتوان عکس ها بسیار دقیقی از بدن تهیه کرد. ام آر آی افق آینده پزشکی هست. این دستگاه تنها یک عکس را نشان نمی دهد، لکن توان دارد ارگان های متفاوت را در خلال فعالیت های بیولوژیکی به دقت مورد ارزیابی قرار دهد، حتی توان دارد با ارزیابی کارکرد مغز به کذب سنجی کمک کند. به همین سبب در زیادی از دستگاه های قضایی مدرن جهان برای بازجویی از متهمان از آن استفاده می گردد.     این روش افق های بسیار گسترده ای در تحقیقات کارکرد مغز تحت عنوان «نقشه برداری از مغز» (brain mapping) به وجود آورده که در ایران نیز بیمارستان امام  خمینی (ره) برای نخستین بار از آن استفاده نمود هست. برای مثال با کمک ام آر آی میتوان محل دقیق تومورهای مغز را تشخیص داد و با سنجش محدوده اطراف آن مشخص نمود آیا فرد با جراحی دچار عوارضی مثل فلجی خواهد گردید یا نه.   در کدام یک از دستگاه های تصویربرداری از اشعه ایکس استفاده می گردد؟       در دستگاه هایی مثل ماموگرافی و سی تی اسکن از اشعه یونیزان (اشعه ایکس) و در دستگاه هایی مثل سوگرافی و ام آر آی از اشعه غیر یونیزان استفاده می گردد.

استفاده از دستگاه های رادیولوژی با چه خطراتی همراه هست؟     استفاده متعدد و بی مورد از دستگاه های رادیولوژی توان دارد در برخی مورد ها برای تندرستی آدم پرخطر باشد. برای  مثال خانم های بارداری که متعدد سونوگرافی انجام می دهند تندرستی جنین خود را به خطر می اندازند، اما برای اشخاص بالغ تا کنون خطر واضحی در ارتباط با سونوگرافی ذکر نگردیده هست.     برای ارزیابی خطرهای احتمالی ام آر آی نیز تحقیقاتی با درجات بالایی از امواج روی موش ها انجام شده که بیانگر از تحولات جسمی در این موجودات بوده، اما هنوز درباره آثار مدت زمان طولانی ام آر آی بر بدن آدم اطلاعاتی به دست نیامده هست. درواقع، میتوان اظهار کرد هیچ نوع انرژی ای وجود ندارد که تماما بر بدن بی تاثیر باشد. گرچه خطرهای احتمالی ام آر آی از خطرهای اشعه ایکس به صورت حتم کمتر هست، اما استفاده بهینه از تمام شیوه های رادیولوژی سفارش می گردد.   تصویربرداری از اشعه ایکس تا امواج مغناطیس      ایران از لحاظ شیوه های رادیولوژی نسبت به کشورهای مدرن از چه جایگاهی بهره مند هست؟       ایران در راستای رادیولوژی موفقیت های زیادی داشته هست. برای مثال در راستای سرطان چشم (رتینوبلاستوم) در بیمارستان فارابی توانسته ایم با شیوه های داخل عروقی، ۷۰ درصد از مریض ها را از تخلیه چشم رهایی دهیم. این کنگره از لحاظ تعداد شرکت کنندگان، به عنوان بزرگ ترین رخداد علمی پزشکی در جهان معروف هست.   آینده رادیولوژی را در ایران و هم جهان چه طور خواهید دید؟       پیشرفت ها در راستای رادیولوژی همچنان ادامه دارد و آینده تصویربرداری پزشکی بسیار گسترده هست. به جرات میتوان اظهار کرد هیچ رشته ای در چند دهه موخر به اندازه رشته رادیولوژی سرعت رشد نداشته هست. این پیشرفت ها موجب شده رشته رادیولوژی در ۱۵ سال موخر انتخاب زیادی از نفرات اول امتحان دستیاری پزشکی باشد.     تنها نکته حائز اهمیت در کشور، عدم برخورداری از یک برنامه ریزی درست برای استفاده از ابزارهای رادیولوژی و ابزارها موجود هست. این مبحث نه فقط برای تندرستی مضر هست، لکن هزینه زیادی بر سامانه اقتصادی کشور وارد می کند. تصویربرداری رادیولوژی شیوه ای گران نرخ هست. حال اگر ابزارهای رادیولوژی درباره ها غیرضروری به کار روند، این یارانه هدر می رود. در نتیجه در این زمینه احتیاج به یک سیاست گذاری درست و علاوه بر این برنامه های آموزشی برای افزایش آگاهی مردم وجود دارد.

سخن آخر؟         در انتهاء لازم هست به سامانه پکس (pacs) و نقش فناوری اطلاعات (IT) در رادیولوژی اشاره نمود. با استفاده از این سامانه میتوان عکس ها رادیولوژی را ذخیره کرد و در فضای سایبری به اشتراک گذاشت. بدین ترتیب پزشکان توان دارند عکس ها را از هر ناحیه از جهان روی رایانه یا تلفن همراه تلفن همراه خود دریافت و رویت کنند. از این طریق، دانشگاه ها نیز به یکدیگر نزدیک تر می گردند و توان دارند تحقیقات خود را با هم در میان بگذارند. برای مثال یک استاد در تهران توان دارد به صورت همزمان مورد ها تعلیم خود را در دانشگاه های شهرستان ها نیز به نمایش بگذارد. در ایران نیز این سامانه در حال تکمیل شدن هست و قرار هست در آینده نزدیک برای نخستین بار در بیمارستان امام خمینی (ره) به کار گرفته گردد.


لینک کوتاه مطلب : http://www.shalamchenews.com/?p=95355

دیدگاه شما

معادله ی امنیتی * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.