تاریخ ارسال : ۰۸ دی ۱۳۹۶ ساعت : ۰۳:۱۸ 0 نظر چاپ این صفحه چاپ این صفحه

کاریکاتور، هنر پردردسر و کم در آمد

روزنامه نخبگان – افشین حیدری: سالها هست که در کاریکاتور مطبوعاتی فعالیت می کند. می گوید علاوه بر این که کاریکاتور عشق و علاقه اوست، از این راه علی رغم مشکلات اقتصادی ارتزاق هم می کند. جواد علیزاده بخشی از مدیران و فعالین قدیمی کاریکاتور مطبوعاتی ایران هست که از سال ۶۹ مجله تخصصی طنز و کاریکاتور را منتشر می کند و امیدوار هست پشتیبانی مدیران از بچه های مطبوعات قدیمی زیادتر از این چیزی باشد که در حال حاضر هست. همیشه به دنبال خلاقیت و یافتن کاری نو هست و می گوید فعالیت کاریکاتور محدود نیست؛ لکن هر جا که احتیاج باشد توان دارد ورود کرد.    با همین سخن به ابتکار متمایز و غیرمتعارف خود از طنز علمی، فلسفی و تلفیق علم فیزیک با طنز تحت عنوان طنزی چهار بعدی اشاره نمود که سال ۲۰۰۵ در سایت تخصصی انجمن فیزیک اروپا ارائه گردید و حتی سایت انجمن فیزیک ذره ای جهان (CERN)، کارگاهی تعلیمی در مورد فیزیک را با نمایش یکی از اقدامات وی برگزار نمود.
  گفت وگو ی«فرهیختگان» با جواد علیزاده، کاریکاتوریست مطبوعاتی مبدع طنز چهار بعدی
این هنرمند پیشکسوت کاریکاتور افتخارها بسیاری را به دست آورده است؛ اما اکتساب پاداش عالی نمایشگاه کاریکاتور سازمان ملل در سال ۲۰۱۱ که از سوی انجمن روزنامه نگاران سازمان ملل برگزار می گردد، یکی از افتخارها ارزنده این هنرمند شمرده می گردد. با این هنرمند کارتونیست اظهار کرد وگویی انجام داده ایم که ماحصل آن را مطالعه می کنید.

کاریکاتور آنطور که لازم هست در نشریات ما قوی ظاهر نشده هست و اگر هم هست صفحه های کمی را در نشریات شاهد هستیم، سبب آن را چه می دانید؟

به نظرم یکی از مشکلات بنیادی ما این هست که مثل گرافیست ها، نقاشان، مجسمه سازان و… سندیکا نداریم. تا چند سال پیش تحت انجمن صنفی مطبوعات فعالیت می کردیم که آن هم تعطیل گردید و دیگر فعال نیست. بحث دیگری که خیلی کاریکاتوریست ها نسبت به آن گلایه دارند، رعایت نکردن حق کپی رایت از طریق مدیران نشریات و جامعه هنری هست. این مباحث، اکتساب در آمد را برای کاریکاتوریست ها دشوارتر کرده هست.    از سویی هم دادن دستمزدهای اندک از طریق نشریات موجب شده خیلی از کاریکاتوریست ها یا در جشنواره ها حضورداشته باشند که به از دست دادن استقلال امری در کار آنان می انجامد یا این که در کنار آن، تصویرگری، طراحی و… البته برای خیلی از افرادی که در این راه مانده اند، زیادتر عشق و علاقه مطرح هست تا چیز دیگری. نزدیک به ۴۵ سال هست در این حوزه فعالیت کرده و از راه کاریکاتور ارتزاق می کنم و به نحوی زندگی خودم را وقف این کار کردم. چیزی که در کاریکاتور برای من ارزشمند هست زیادتر جهت معنوی آن یا به عبارتی اظهار مشکلات مردم و جامعه خودم هست تا بتوانم نقش کمی در حل آنان دارا باشم. این گمان وجود دارد که مسائل امنیتی و نبود روحیه انتقاد پذیری بعضی مدیران موجب شده کاریکاتوریست های کمتری به کشیدن چهره های سیاسی روی آورند.

چقدر این گمان صحیح است؟در واقع یکی از مشکلات حوزه کاری ما این هست که همیشه سوء برداشت نسبت به کاری که می کشیم، وجود دارد و به نحوی با تنگنا های بسیاری روبه رو هستیم. چقدر این گمان صحیح است؟

تقریبا تمام افرادی که در حوزه کاریکاتور فعالیت می کنند در طول فعالیت کاری خود یک بار شده که با آنان برخورد گردد. حتی هنگامی شما خط قرمزی را هم رد نکنید، باز کسی هست که با شما برخورد نماید. البته کمی که تجربه بالاتر می رود، میتوان با شگردهای حرفه ای و استفاده از زبان استعاره سخن خود را زد که پایین ترین موضع گیری ها را بر علیه خود دارا باشیم.   از پیش از انقلاب تاکنون چهره همه مقام های را کشیدم و حتی به زعم بنده در پیش از انقلاب کمی فضای کار برای بچه ها محدودتر بود و کشیدن کاریکاتور بسیاری از مقام های نظامی و دولتی منع شده بود.  به زعم بنده میتوان حتی از بعضی روحانیونی که مقام مسئول می باشند با زبانی مؤدبانه و استفاده از استعاره ها انتقاد کرد. البته بعضی اوقات مصادف شدن با بعضی مناسبت ها، حساسیتهایی را به وجود می آورد که لازم هست مدیران رسانه ها نسبت به انتشار کاریکاتورهایی که در آن غرض ورزی هست، اجتناب کنند. می اندیشم کاریکاتوریست ها هر کاری که می کنند، برای جامعه هست و به نحوی اصلا مخاطب های آنان مردم می باشند.

چقدر اهتمام می کنید با جهان بینی و شناخت سلایق روز جامعه به سراغ موضوع هایتان بروید؟

اقداماتی که تولید می گردد لازم هست بر آمده از اجتماع و سخن دل مردم باشد تا بر دل بنشیند. زیادتر موضوع هایی که از ذهن کارتونیست ها گذر می کند، مباحثی هست که درد دل مردم هست. هنرمند اهتمام دارد با مطرح کردن مباحثی من جمله گرانی، تبعیض، تورم و. که با زندگی مردم عجین شده، انتقاد خود را با خنده تلخی بر لبان مردم جاری سازد تا این مشکلات، کمی قابل تامل گردد… حتی موضوع های انتقادی که کمتر عمومیت دارد باز به نحوی در خدمت اجتماع هست و تفاوتی ندارد که این موضوع رئالیست باشد یا سوررئال. کاریکاتور و فعالیت حول آن در هر کشوری نمایشگر دموکراسی و آزادی اظهار هست.

با توجه به حضور در جشنواره های بیگانه، قصد داشتم بدانم، آزادی عمل و باز بودن فضای کاری برای کاریکاتور در کشور های دیگر چگونه تشریح شده و اصولا استقبال دولتمردان آنان از کاریکاتور چه طور است؟

در کل، در اروپا و ژاپن بنظرم از نظر صنفی و اقتصادی و علاوه بر این آزادی عمل برای هنرمندان شرایط خوب تری وجود دارد. البته در هر کشوری خط قرمز وجود دارد و لازم هست آنان را رعایت کرد. سندیکا یکی از نقاط قوت جامعه هنری هست که متاسفانه در کاریکاتور ایران وجود ندارد.

خیلی از هنرمندان این حوزه به کشور های دیگر کوچ کرده اند اما فعالیت چندانی با رسانه های آنجا ندارند، چرا؟

در کشور های اروپایی و آمریکایی که خیلی از همکاران پیشین من به آنجا رفته اند به دلیل سخت بودن شرایط کاری و این که قطعا اشخاص لازم هست عضو سندیکای آنان باشند، نتوانستند در نشریات آنان کار کنند و اگر هم کاری هست با نشریات و رسانه های فارسی زبان هست. در سال ۵۷ و روزهای اوائلی انقلاب، کاریکاتور استقبال خوبی داشت.
  گفت وگو ی«فرهیختگان» با جواد علیزاده، کاریکاتوریست مطبوعاتی مبدع طنز چهار بعدی
روند استقبال از کاریکاتور طی ادوار تاریخ انقلاب کشورمان چگونه بوده و آیا دوره ای بوده هست که بتوان آن را مهد پرورش کارتون دانست یا خیر؟

آن هنگام که در روزنامه کیهان بودم، تیراژ روزنامه ها بالای یک میلیون نسخه بود که بنظرم در نوع خود بی مثل هست. حتی بعضی کاریکاتورهای منتشر گردیده در روزنامه ها در پلاکاردها و اقلام تبلیغاتی انقلابیون استفاده می گردید.   در سال ۶۹ که مصادف با انتشار نشریه گل آقا و نشریه طنز و کایکاتور بود، هم شرایط برای کار در خوب ترین حالت محتمل بود.  تا آن زمان و در دورانی که جنگ را پشت سر گذاشته ایم اصلا گمان این که تصویری از مقام های را به نحو کاریکاتور در بیاوریم، وجود نداشت اما با حضور گل آقا تحولات بسیاری به وجود آمد و این تابو شکسته گردید. در سالهای ۷۷ هم شاهد رشد مطبوعات و به تبع آن کاریکاتور بوده ایم. این جهت های استفاده از کاریکاتور نشان میدهد که علاوه بر آنالیز سیاسی جامعه، کاریکاتور توان دارد سواد بصری مردم را بالا ببرد و انتقاد پذیری را در میان مردم جامعه ترویج کند و موجب توسعه سیاسی گردد. این موضوع را پذیرفته ام.

اینکه گفته می گردد کاریکاتوریست ها در لبه تیغ حرکت می کنند را چقدر قبول دارید؟

اما لازم هست بگویم بخش عمده ای از مسائلی که گاهی برای هنرمندان ما به وجود می آید به سبب بی تجربگی آنان ست. در این شرایط کاری هم، میتوان سخن خود را زد اما لازم هست سنجیده عمل کرد و فارغ از هیجانات و استفاده از نمادهایی که التهاب به وجود می آورد انتقاد کرد. بنظرم در میان کشور های منطقه، ترکیه، هنوز علی رغم دیجیتالی شدن؛ نشریات کاغذی اش طرفدار دارد.

در حال حاضر وضع کاریکاتور در کشور های همسایه ما چگونه است؟

روزنامه حریت که در روز ۳۰۰ هزارنسخه چاپ می کند، یکی از نمونه هایی هست که کاریکاتور در آن بشدت با استقبال روبه رو هست و حتی هنرمندان زیاد خوبی هم در این کشور شاهد هستیم. علی رغم نزدیکی های فرهنگی ما با این کشور، سبک کاری هنرمندان آنان روی ما تاثیر گذاشته هست. اما در کشور های عربی آنطور که لازم هست فضای خوبی برای کاریکاتور وجود ندارد. بنظرم ایران به نوبۀ خود در میان کشور های همسایه علی رغم داشتن جشنواره های بسیاری در طول سال، یک نمونۀ موفقی هست که میتوان از آن اسم برد.  موضوعات اجتماعی در آثار ما وجود دارند که موجب شده آنطور که لازم هست نتوانیم در نمایشگاه ها با فروش رو به رو شویم.

چرا در برپایی نمایشگاه و اقدامات هنری با کاهش تولید روبه رو هستیم؟

  در نتیجه مردم و مجموعه داران ترجیح می دهند زیادتر از اقدامات هنری استفاده نمایند. البته در این میان بعضی از هنرمندان می باشند که با شناخت بازار و احتیاج مردم در سبک کاری خود دگرگونی داده و موفق هم شده اند. در اقدامات آنان ما شاهد فضایی شاعرانه و هنری هستیم که متمایز با جهت انتقادی کاریکاتور هست و در نمایشگاه های آنان شاهد فروش خوبی هم هستیم.   در هنری که هنوز پس از ۲۶ سال انتشار مجله هنوز با آسیب روبه رو هستیم و وزارت ارشاد، پشتیبانی خیلی ناچیزی از نشریات با پیشینه خود می کند، چه طور میتوان انتظار پول درآوردن داشت.  بنظرم کاریکاتور یکی از هنرهای پردردسر و البته کم در آمد هست. اگر می خواهیم در این حوزه موفق شویم لازم هست علاوه بر داشتن روحیه انتقادی که مستلزم و سرشت کلیدی کاریکاتور هست، اهتمام کنیم در کار خودمان، دگرگونی و حرکت به سمت تولید اقدامات هنری دارا باشیم و با گالری داران و مجموعه داران ارتباطات خوبی ایجاد کنیم. قطعا همه ما در طول زندگی از چیزهایی تاثیر گرفته ایم.
  گفت وگو ی«فرهیختگان» با جواد علیزاده، کاریکاتوریست مطبوعاتی مبدع طنز چهار بعدی
چقدر مباحث و آدم های اطراف شما الهام بخش آثارتان هستند؟

زیاد بر اقدامات من تاثیر گذاشته اند… البته هم حالا سبک شخصی خودم را پیدا کرده ام. در این سالها مکتب های بسیاری ظهور کرده اند که هوادارانی هم داشته هست.

در دهه ۷۰ میلادی مکتبی در فرانسه تشکیل شد که آدم را به تحیر و غم هدایت می کرد و خود من هم با توجه به روحیه شخصی به این مکتب گرایش پیدا نمودم. با توجه به مطالعاتم در حوزه فیزیک و علاقه ای که به پژوهشگران این حوزه مثل انیشتین داشتم، طنزی چهار بعدی را ایجاد نمودم که زیاد هم در سایت های علمی دنیا با استقبال روبه رو گردید اما در ایران هیچکسی به سراغش نیامد. لازم هست بگویم کاریکاتور در حوزه های بسیاری کاربرد دارد و موضوع هایی که در زندگی ما وجود دارد هر کدام خوراکی برای کاریکاتور می باشند.


لینک کوتاه مطلب : http://www.shalamchenews.com/?p=80915

دیدگاه شما

معادله ی امنیتی * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.