تاریخ ارسال : ۲۶ دی ۱۳۹۴ ساعت : ۲۱:۰۲ 0 نظر چاپ این صفحه چاپ این صفحه

۲۷ دیماه روز میانکاله؛ تالاب میانکاله و چالش های زیست محیطی

 تالاب بین المللی میانکاله در استان مازندران در ۲۵ کیلومتری شمال شهرستان بهشهر واقع شده است. این تالاب یکی از زیستگاه های مهم و با ارزش پرندگان مهاجر آبزی و تعدادی پرندگان بومی است،

شلمچه نیوز- دکتر عبدالرحیم نیکخواه؛ این پناهگاه بازمانده تیپ اراضی مشجر ساحلی در ساحل دریای خزر است و به علت دارا بودن موقعیت ویژه و منحصر به فرد اکولوژیکی و وجود خلیج گرگان، به عنوان یکی از ذخایر زیست محیطی کره زمین در کنوانسیون رامسر شناخته شده است . این نوشتار ابتدا مطالعات محیط زیست طبیعی تالاب را مطرح کرده و سپس چالش های زیست محیطی آن را مورد بحث قرار می دهد.

art5058_0

 

الف ) مطالعات تالاب میانکاله

استان مازندران با مساحت ۴۶ هزارو ۲۰۰ کیلومترمربع در شمال کشور ایران و در حاشیه جنوبی دریای خزر واقع شده است. این استان دارای اقلیمهای بسیار متنوعی است واز این منظر در زمره چند استان اول کشور قرار دارد. وجود دریای خزر در شمال و کوه های البرز در جنوب موجب تولید زیستگاه های فراوانی در طول استان از شرق به غرب و ازشمال به جنوب شده است. تفاوت ارتفاعی نیز در استان بسیار چشمگیر است.

قله آتشفشانی دماوند ، بلندترین قله کشور با ارتفاع ۵ هزارو ۶۷۱ متر در جنوب استان و دریای خزر با سطحی معادل ۲۸ متر پائین تر از سطح دریاهای آزاد، اختلاف ارتفاعی نزد یک به ۶هزار متر را در استان رقم می زند. با تغییر ارتفاع، شرایط اقلیمی نیز تغییر میکند و این تغییرات ارتفاعی از مناطق پست ساحلی تا قلل مرتفع البرز در آمیزش با سایر عوارض جغرافیایی باعث به وجود آمدن زیستگاه های متعدد و متنوعی شده است که برخی تنها، به استان مازندران تعلق دارند. از جمله این زیستگاه ها می توان به منطقه “میانکاله”، “جنگلهای زاغمرز”، “دشت ناز ساری”، “قله دماوند” و مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست در “دودانگه”، “کیاسر”، “البر زمرکزی” و “میانکاله” اشاره کرد. در طی دوران های مختلف زمین شناسی و اعصار یخبندان در میلیون ها سال گذشته پوشش گیاهی و جانوری در استان مازندران دستخوش تغییرات عمده ای شده است و آنچه امروزه به ما رسیده است ، میراث تحولات رخ داده در طی سالیان متمادی است. شبه جزیره میانکاله که تنها با پل بار یکی به خشکی مرتبط است از شمال و جنوب به ترتیب در دریا ی خزر و خلیج گرگان احاطه شده است .(علیرضا نادری ،۱۳۹۱)

این منطقه علاوه بر پناهگاه حیات وحش میانکاله شامل بخش آبی به نام خلیج گرگان (تالاب میانکاله) و محیط خشکی به نام شبه جزیره میانکاله با وسعت ۶۸۸۸۰ هکتار در ،شمال شهرستان بهشهر واقع شده است.

سازمان یونسکو برای این منطقه شناسنامه ویژه تهیه، مشخصات آن را به صورت کامل تشریح کرده و محلی به شمار آورده که باید برای انجام کارهای علمی و پژوهشی به دقت مورد حفاظت قرار گیرد. این شبه جزیره نام خود را از دو کاله (طرفین شمالی و جنوبی) گرفته است و محصول فرآیند مرفولوژیکی جریان دائمی آب دریای خزر است.

aks-havaee1

پناهگاه حیات وحش میانکاله در ابتدا از سال ۱۳۴۸ به عنوان منطقه حفاظت شده و پس از آن با توجه به ویژگیهای بوم شناختی و اهمیت به عنوان رویشگاه و زیستگاه تعداد بیشماری از گونه های در معرض خطر و به ویژه پرندگان مهاجر آبزی و همچنین استفاده علمی و آموزشی به پناهگاه حیات وحش ارتقاء و متعاقب آن در سال ۱۳۵۵ به عنوان یکی از ذخیره گاه‌های زیست سپهر به کمیته برنامه انسان و کره مسکون یونسکو انتخاب گردید. این منطقه و تالابهای همجوار آن با مساحت یکصدهزار هکتار از تالابهای کنوانسیون رامسر و از جمله مهمترین آنها در سطح کشور و منطقه محسوب میگردد، به نحوی که همه ساله بیش از نیم میلیون قطعه پرنده از انواع مرغابی، فلامینگو، چنگر، پلیکان، به این تالاب مهاجرت و زمستان گذرانی میکنند.

از نظر موقعیت جغرافیایی، پناهگاه حیات وحش میانکاله با تیپ تالابی در ۱۲ کیلومتری شمال شهرستان بهشهر با وسعتی معادل ۶۸۸۰۰ هکتار با موقعیت جغرافیایی ‘ ۳۶ ۵۰ عرض شمالی و ۵۳۱۷’ طول شرقی به ارتفاع ۲۶ متر پایینتر از سطح دریای آزاد و در منتهی الیه جنوب شرقی دریای (مازندران) واقع شده است. میانکاله از شمال به دریای مازنداران ، از جنوب به خلیج گرگان ، از شرق به وسیله تنگه باریکی از خشکی جدا می‌شود و از غرب به زاغمرز بهشهر متصل می‌شود. پناهگاه از دو اکوسیستم بارز تالابی و شبه جزیره تشکیل شده و یکی از زیستگاه‌های مهم و باارزش پرندگان آبزی و خشک زی میباشد .

حیات وحش میانکاله

جانوران به عنوان موجودات مصرف‌کننده و حلقه‌های ثانویه شبکه درهم تنیده حیات محسوب میگردند و تالابها زیستگاه گونه‌های مختلفی از آنها و به‌ویژه آبزیان و پرندگان به حیات در این منطقه مشغول هستند.

ماهیها

گونه های مختلفی (nercery) تالاب میانکاله به‌عنوان محل پرورش بچه ماهیان

از انواع ماهیان دریای مازندران حائز اهمیت است و براساس بررسی‌های انجام شده گونه‌هایی

چون کپور، انواع کفال، کله سفید، سوف، ماش، کاراس به‌عنوان گونه‌های شاخص منطقه

مورد شناسایی قرار گرفتند.

پستانداران

بر اساس گزارشات مستند تاریخی این منطقه در گذشته‌ای نه‌چندان دور زیستگاه گونه‌های شاخص چون مارال، یوزپلنگ و گرگ بودند، لیکن در حال حاضر پستانداران منطقه محدود به گربه جنگلی، شغال، گراز، روباه، خرگوش، جوجه تیغی و انواع خفاش و جوندگان کوچک میباشد.

پرندگان

از ویژگیهای بارز منطقه اهمیت زیستگاهی جهت زمستان گذارانی گونه‌های مختلفی از پرندگان مهاجر آبزی و همچنین پرندگان بومی میباشد. همه ساله بیش از پانصد هزار قطعه پرنده شامل انواع مرغابی، غاز، قو، فلامینگو، پلیکان و … به این پناهگاه مهاجرت میکنند.

 

 

ب ) چالش های زیست محیطی

۱-. بانک زمین: اراضی جنوبی میانکاله که اراضی شوره‌زار و غیرقابل کشاورزی بوده است، مقرر شده است در سال ۶۲ توسط وزارت جهاد کشاورزی طی طرحی احیاء و به کشاورزان منطقه واگذار شود ۱۸ هزار هکتار زمین توسط وزیر وقت جهاد کشاورزی به شرکت توسعه با هدف زهکشی در زمینهای منطقه واگذار شد تا به      » بانک زمین «عمران اراضی با نام نوعی درجه شوری و غلظت خاک را کاهش‌دهند. این در حالی است که حدود ۱۱ هکتار از این زمینها با پناهگاه حیات وحش‌میانکاله مشترک است و واگذاری این زمینها منع قانونی داشته است. فعالیت این شرکت در زمینه توسعه آبزی‌پروری در منطقه است.

مسائل حاشیه ای دیگری بر این زمینها عارض شده است که در این فرصت از پرداختن به آن صرفه نظر می‌کنم.

  1. ۲. کشاورزی: با توجه به شیب این اراضی به سمت خلیج و تالاب حتی کشاورزی در منطقه هم آثار منفی دارد؛ چون کود و سموم آنها وارد تالاب میشود و ممکن است بلایی که به سر تالاب انزلی در اثر ورود سموم و رشد گیاه مخرب تالاب میانکاله هم رخ دهد و به نوعی نسل موجودات منطقه را مورد تهدید قرار دهد.
  2. بندر امیرآباد: بندر امیرآباد موجبات تغییر کاربری یک‌هزار هکتار از اراضی غربی تالاب و پناهگاه حیات وحش میانکاله را فراهم آورده. این بندر میبایست منطقه ای به مساحت ۵۰۰ هکتار را به‌عنوان منطقه ضربه‌گیر همجوار با ضلع جنوبی پناهگاه حیات وحش‌میانکاله درختکاری نماید تا از اثرات آلودگی صوتی و نور، نورافکنها و دیگر تبعات منفی بندر به پناهگاه بکاهد. صدای بوق کشتیها و ازدیاد جمعیت انسانی و

آلودگی صوتی و مسائلی چون زباله صنعتی و انسانی در صورت عدم رعایت استانداردهای   زیست محیطی توسط بندر میتواند برای میانکاله مشکلاتی ایجاد نماید. غرب پناهگاه حیات وحش میانکاله که به تملک بندر امیرآباد و ایران صدرا و صنایع دیگر درآمده است. کریدور پروازی پرندگان مهاجر به میانکاله بوده و با تملک و استقرار چنین صنایعی و رفت وآمد کامیونها، قطارها و ازدحام جمعیت انسانی و روشنایی انواع نورافکنها پرندگان مهاجر کریدور پروازی خود را به میانکاله تغییر داده و چه بسا مسیر مهاجرت خود را به منطقه عوض و موجبات کاهش مهاجرت گونه‌های نادر منطقه فراهم آید.

art5058_0

  1. ۴. شرکت تعاونی صیادی در ساحل شمالی میانکاله: شرکت تعاونی صیادی در ساحل دریای خزر حریم پناهگاه حیات وحش میانکاله مشغول صید انواع ماهیان میباشند که در این شرکتها ۵۰ تا ۸۰ نفر مشغول به کار صیادی میباشند به نظر میرسد جمعیتی بالغ بر ۱۴۰۰۰ نفر در پناهگاه در این ارتباط رفت و آمد میکنند که

کنترل رفت و آمد این تعداد زیاد جمعیت انسانی و جلوگیری از تخلفات احتمالی توسط ۳۲ شرکت تعاونی در زمینه شکار و صید و تخریب زیستگاهها کار را بر مدیریت پناهگاه سخت تر مینماید. (شهروز قادری )

ج) سخن پایانی

در زیر بخشهایی از نوشته محمدمیرزا مهندس را از کتاب راپورت میانکاله میآوریم:

از راه فیروزکوه تا ساری به قدم کاروان دو ساعت و نیم به طرف شمال و مشرق که حرکت می کنند بر دو راهی می رسند، دست چپ به لواسان و دست راست به جاجرود می رود. از این دو راه یک ساعت و نیم که بگذرند وارد کاروانسرای سرخه حصار می‌شوند که به تازگی عمارت عالی در آن ساخته‌ا‌ند. از سرخه حصار دو ساعت از میان دره که عبور نمایند وارد رباط متصل به رودخانه جاجرود می شوند که پل آجری و چند باب خانه رعیتی دارد. میان جاده اطراف برای عبور کالسکه ریگ ریخته اند. سمت راست جاده کاروانسرای عسلک ) استلک مخفف استلخک صحیح آن استخرک=برکه کوچک آب( می‌باشد. کوهستان اطراف این راه چون قرق دولتی است، شکار کوهی بسیار دارد. چون بنده تفصیل مجرای جاجرود را دیده و نقشه کشید ه‌ام، جاری ساختن آب جاجرود به دارالخلافه چندان مشکل نیست و خرج ندارد. محمدمیرزا در ادامه به شرح روستاها و شهرهای سر راه پرداخته و از جمله از: جیلارود) گیلارد(، دماوند، فیروزکوه، گدوک، سوادکوه، زیرآب، ساری، بارفروش )بابل(، اشرف )بهشهر( و امیرآباد سخن به میان آورده و می‌نویسد: از امیرآباد یک ساعت که می روند به پل تسُکارود می رسند که این پل را در روی آب راکد که از همان آب مرداب جمع شده است بسته بودند، حال خراب شده است. بعد از عبور از این پل که اول میانکاله است یک ساعت که گذشتند به آبی که از میان مرداب است می‌رسند که آن را چشمه ملاصادق نامند و از این آب یک ساعت هم که می گذرند به قلعه مبارکه پلنگان می رسند و از قلعه پلنگان پنج ساعت و نیم خشکی که مقابلش در میان دریا به مسافت یک میدان جزیره عاشوراده است. میانکاله را قدیم” انجیله ” می نامیدند. یحتمل چون درخت انجیر بسیار دارد میانکاله در بین مرداب که مشهور به لنگرگاه استرآباد و بحر خزر واقع گردیده. شکارگاه و قرق دولتی و جنگل ندارد اما درخت انار و انجیر بسیار دارد مرتع دواب است و قلم )نی( بسیار اعلی فراوان دارد. اگر تربیت شود بهتر از قلم‌های جای دیگر است.

جمشید قائمی، راپورت میانکاله

 

 

 

دکتر عبدالرحیم نیکخواه

بیستم دی ماه ۱۳۹۴


لینک کوتاه مطلب : http://www.shalamchenews.com/?p=9419

دیدگاه شما

معادله ی امنیتی * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.