تاریخ ارسال : ۲۹ آذر ۱۳۹۶ ساعت : ۰۷:۵۶ 0 نظر چاپ این صفحه چاپ این صفحه

۶۰۹ هزار میلیارد تومانی که ایرانیان دود کردند

روزنامه شرق درج کرد: سالها هست که حمل ونقل در ایران به بنزین گره خورده و تاکنون هم بر سر خودکفایی و تولید بنزین علی رغم تلاش های چندین ساله در پالایشگاه ستاره خلیج فارس به دستاوردی نرسیده ایم.    به همین سبب هم تعجب آور نیست که واردات بنزین به ایران تاکنون هم اعداد سرسا م آوری را نشان می دهد؛ اعدادی که البته در زیادتر طول مرحله های ثبت، به نظر می آید کمتر از رقم حقیقی اعلام گردیده و جذاب تر آنکه ارزش واردات بنزین هم در سال های متمادی از سوی متولیان آمار، مهر محرمانگی می گیرد!  برپایه جدولی که دفتر مطالعاتی اقتصاد و توسعه مشهد به همت سیدمحمد بحرینیان، صنعتگر و محقق توسعه، تامین کرده، ارزش واردات بنزین در سال های ١٣٨٣ تا ١٣٨٩ مستقیما در آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران و چکیده تحولات اقتصادی بانک مرکزی در سال های متفاوت مذکور، اما پیش از سال ١٣٨٣ اعلام نشده هست. علاوه بر اینکه بعد از سال ١٣٨٨، عرضه ارزش واردات بنزین محرمانه شده است! که البته همین محرمانگی شائبه حضور بعضی در قالب مافیای واردات بنزین در کشور را تقویت می کند. ١۴۵میلیارد دلار دود شد   طبق محاسبه های همین دفتر در طول سال های ١٣٧۶ تا آخر ١٣٩۴ (١٩سال)، حدود ٣٧٢ میلیارد و ٣۵٢ میلیون لیتر بنزین استفاده شده که دست کم ١۴۵میلیارد دلار (ارزش بنزین استفادهی تولید در داخل و واردات آن) معادل ۶٠٩ هزار میلیارد تومان (با درنظرگرفتن دلار چهارهزارو ٢٠٠ تومانی در سال جاری) برای کشور خرج برداشته هست. این مبلغ جدای ارزش استفاده گازوئیل در همین بازه زمانی هست که اگر نگاه بلندمدت و برنامه ریزی در سطح کلان اقتصادی در میان سیاست گذاران کشور قابل کاوش بود!  می توانستیم تنها با یک دهم این مبلغ، دستاوردهای شایسته ای را در صنعت خودروسازی، بویژه در راستای تولید موتور ملی یا دو پلتفرم ملی دنبال کنیم که حتی منتج به کاهش استفاده بنزین در کشور و در نتیجه کمتر سوخت شدن مراجع موجود می گردید. درحالی که شاهد بودیم با ١٠ برابر این میزان در طول این ١٩سال، نه تنها عایدی ای نصیب توسعه کشور نشده، لکن مراجع کشور که به نیابت در اختیار دولت ها قرار گرفته، قربانی راهبرد نادرست این سیاست گذاران شده هست.    این در حالی هست که برپایه آخرین آمار موجود که از سوی منصور ریاحی، مدیرعامل کمپانی ملی پخش فراورده های نفتی، در ٣٠ تیرماه سال جاری منتشر شده، میانگین استفاده بنزین در کشور ۷۹ میلیون لیتر هست که از این میزان تنها میانگین تولید بنزین در کشور ۶۵ تا ۶۶ میلیون لیتر در روز بوده و ۱۴میلیون لیتر اختلاف بین تولید و استفاده بنزین نیازمند واردات ۱۲میلیون لیتر بنزین و بهره برداری از ۱.۵۵میلیون لیتر از ذخیره های موجود هست که اگر این اعداد را محاسبه کنیم، رقمی فراتر از ١۴۵میلیارد دلار را شاهد می باشیم که در طول این سالیان، دود می گردد و هوا را هم روزانه آلوده تر می کند.  نفتی ها، آمار واردات بنزین را محرمانه نگه داشته اند   در زمینه دلیل محرمانه بودن ارزش واردات بنزین در طول این سال ها، از غلامحسین حسنتاش، کارشناس ارشد انرژی، می پرسم. حسنتاش می گوید: «آمار مرتبط به میزان ظرفیتی واردات بنزین همه ساله از سوی گمرک اعلام گردیده، اما با توجه به اینکه بنزین از سوی کمپانی نفت خریداری و وارد می گردد، گمرک دسترسی به نرخ و در نتیجه ارزش واردات نداشته هست تا آن را اعلام نماید و درواقع نفتی ها آن را محرمانه نگه داشته اند، البته با توجه به متوسط نرخ فوب خلیج فارس، بنزین در هر سال و با دردرست داشتن میزان و ظرفیت واردات میتوان ارزش آن را تخمین زد که البته تماما دقیق نخواهد بود، چون محتمل هست نرخ زمان خرید بالاتر یا پایین تر از متوسط سال بوده یا در دوران تشدید تحریم های پیش از برجام هزینه های مازاد برای خرید غیرمستقیم تحمیل شده باشد».  داعیه مشترک دولت ها برای مخفی کردن اعداد نجومی واردات بنزین   این کارشناس انرژی در مورد داعیه های احتمالی محرمانه بودن این آمار نیز توضیح می دهد: در مرحله های متفاوت داعیه های متفاوتی برای محرمانه نگه داشتن این آمار وجود داشته هست. به طور مثال چون در دولت دهم، آقایان با مخلوط کردن فرآورده ها غیراستاندارد پتروشیمی یا میعانات گازی با بنزین، به خلاف اعلام می کردند که در بنزین خودکفا شده اند، به عقیده من وزارت نفت در دولت یازدهم منفعلانه آمار واردات بنزین را مخفی نگاه می داشت که افراطیون یا اصطلاحا نگران ها وزارت نفت را متهم به دست برداشتن از خودکفایی نکنند، خودکفایی که در واقعیت توهمی بیش نبود. البته می اندیشم یک سبب مشترک در همه دولت ها وجود داشته هست و آن این هست که اعداد نجومی مرتبط به واردات بنزین خیلی سؤالات را به وجود می آورد و خیلی سوء مدیریت ها را معلوم می کند».  چرا طرح های نوسازی و اصلاح روالی پالایشگاه ها که لازم هست ترکیب فراورده های تولیدی پالایشگاه را به سود فراورده های مرغوب تر دگرگونی دهد، این مقدار طول کشیده است؟ آیا با قسمتی از پول واردات بنزین نمی گردید این طرح ها را زودتر تکمیل کرد؟ ٢. چرا ما گاز مایع را که تولید بسیاری در کشور دارد و به سرعت توان دارد در سوخت خودرو قسمت پیدا نماید و مشکل واردات بنزین را حل کند، زیر نرخ صادر می کردیم و می کنیم و در شرایط تحریم پولش هم برنمی گشت یا به دشواری برمی گشت و در برابر بنزین را گران تر وارد می کنیم؟ ٣. چرا طرح پالایشگاه ستاره خلیج فارس در بندرعباس که توان دارد مشکل بنزین را حل کند، این مقدار از برنامه عقب است؟  آیا با قسمتی از پول واردات بنزین نمی گردید این طرح ها را زودتر تمام کرد؟ ۴. در نگاهی کلان تر، آیا خوب تر نبود که با این پول ها شبکه حمل ونقل عمومی را توسعه می دادیم؟ ۵. در نگاهی کلان تر، آیا با این ده ها میلیارد دلار پول واردات بنزین نمی توانستیم صنعت خودروسازی را بهینه کنیم و کارایی خودروها را بالابریم؟» حسنتاش دلیل این اتفاق را عدم برنامه ریزی صحیح توسعه در کشور عنوان می کند: «اگر ما برنامه جامع حمل و نقل داشتیم، اگر برنامه جامع انرژی هماهنگ با آن داشتیم و در کل برنامه درستی برای توسعه هماهنگ داشتیم و اگر به بهره وری و من جمله بهره وری انرژی ارزش می دادیم، حتما چنین رخدادی نمی افتاد و مراجع کشور تلف نمی گردید. منحصرا هم مبحث بنزین نیست؛ نه ناوگان حمل و نقل ما بهینه هست و نه سبد انرژی استفادهی مان».  سازمان های نظارتی به سوءمدیریت بنزین رسیدگی کنند   او در مورد احتمال وجود مافیای واردات بنزین در کشور ادامه می دهد: «وقتی تجارتی در بلندمدت استمرار پیدا می کند، طبیعتا چه در داخل و چه در خارج منفعت هایی برای تعداد ای شکل می گیرد، اما نمی دانم که چقدر میتوان اسم آن را مافیا گذاشت.   در مکانی شما توان دارید از چنین تحقیقی نتیجه بگیرید که پیشینه نظم و برنامه و مدیریت قوی وجود دارد ولی ناگهان در یک پروژه وضع دگرگونی کرده است».  او در جواب به این سوال که چرا در بعضی سال ها آمار اعلام گردیده و در بعضی سال ها خیر، می افزاید: «تقریبا همیشه اعلام نشده هست، آن پنج سال استثنائی در دولتهای نهم و دهم هست که هیچ قاعده مشیی قابل آنالیزی در آن وجود ندارد».  حسنتاش با اعلام تخمینی از اعداد اعلام گردیده در راستای ارزش واردات بنزین می افزاید: «میزان واردات بنزین در دولت یازدهم یعنی از اوائل ٩٢ تا انتهاء ٩۵ را بنده اکثر از پنج میلیارد دلار تخمین می کنم که البته این سالهایی هست که نرخ پایین بوده هست. در آن سال های ٨٣ تا ٨٨ که اعلام گردیده هست ارزش واردات بنزین اکثر از ٢١میلیارد دلار هست. البته در بعضی سال ها هم نوعی تهاتر نفت خام یا نفت کوره با بنزین انجام شده هست که تخمین را دشوارتر می کند ولی به هرحال قابل محاسبه است».  مراجعی که در راه توسعه صرف نشد   سیدمحمد بحرینیان، صنعتگر و محقق توسعه نیز در عنوان کرد وگو با «شرق» در جواب به این سوال که این اعداد تا تا چه اندازه می توانست در راه توسعه کشور صرف گردد، می گوید: « این اعداد در هر کشور دارای عزم توسعه، نتیجه های زیاد بسیاری را به جود می آورد. تجربه توسعه دو قرن موخر نمایانگر این نکته هست که توسعه اقتصادی و صنعتی با تکیه بر عامل تصادفی بودن در راستای نهادسازی و سازماندهی کل اقتصاد، قابل حاصل شدن نیست.    بدیهی هست در شرایطی که به ابزار مشکلات روزمره، دولتهای ما بدون نگاه بلندمدت و اشراف و آگاهی کامل به مراحل و الزامات پیشرفت و اولویت یافتن خرید محبوبیت بر کارهای بنیادی توسعه، تصمیماتی اقتصادی اجبارا در افق زمانی کوتاه مدت و در جهت حل وفصل مشکلات روزمره مشکل می گیرند، نه تنها نتیجه های مورد انتظار از این تصمیم گیری ها به نتیجه های مطلوب منتهی نمی گردد، لکن با اغراض و آرمان های بلندمدت اقتصاد ملی کشور نیز مغایر قرار می گیرد؛ در نتیجه جواب به این سؤال تماما مشخص هست که خیلی کارهای مفید توسعه ای با کسری از این مرجع می توانست صورت پذیرد».  تولید موتور ملی با یک دهم مراجع سوخته   او در جواب به این سوال که این اعداد، تا تا چه اندازه می توانست در صنعت خودرو مؤثری بگذارد، توضیح می دهد: «٢٧ میلیارددلاری که در فاصله زمانی ١٣٨٣ تا ١٣٩۴ در دست هست، بدون درنظرگرفتن سالهایی که ارزش واردات اعلام نشده، تنها جزئی از مراجع عظیم هدررفته هست. دفتر مطالعاتی اقتصاد و توسعه محاسبه هایی را در دست انجام دارد که نشان می دهد از سال ١٣٧۶ تا آخر ١٣٩۴ میزان ارزش بنزین استفادهی (تولید در داخل و واردات آن) دست کم حدود ١۴۵ میلیارد دلار هست. این مبلغ مجزای ارزش استفاده گازوئیل در همین بازه زمانی هست.    اگر دولتهایی داشتیم که در راستای اقتصادی دارای برنامه بلندمدت و نگاه علمی به پیشرفت کشور بودند و متولیان تولیدی مبتنی بر شایسته سالاری و نه منحصرا صلاحیت سیاسی وظیفه قبول می کردند، یقینا با یک دهم این مبلغ، کشورمان در راستای خودرو دستاوردهای مطلوبی همچون موتور ملی  یا دو پلتفرم ملی را می توانست دارا گردد و حالا به سمت خودروهای برقی حرکت می کردیم. گزارش دیگری در راستای خودرو در دفتر مزبور در دست تامین هست که نتیجه های آن تماما شگفتی انگیز هست که چه طور دولت ها در راستای توسعه صنعتی و اقتصادی ناکارآمد بوده اند». او در جواب به این سوال که چرا طرح پالایشگاه ستاره خلیج فارس در بندرعباس که توان دارد مشکل بنزین را حل کند این مقدار از برنامه عقب هست، می گوید: «پالایشگاه هم مثل دیگران بخش ها نتیجه عدم توان تصمیم گیری اقتصادی معطوف هست و به تحولات مکرر دولت ها، مجالس و مدیران مجموعه ها برمی گردد». بحرینیان با اشاره به عدم اعلام رسمی آمار از سوی وزارت نفت می افزاید: «دلایل عدم عرضه آمارها توان دارد مکرر باشد، به طور مثال عدم برانگیختن مطالبه گری آگاهان جامعه، یا مشخص شدن ناکارآمدی متولیان اقتصادی، یا پوشش برای ذی نفعان احتمالی  یا عوامل دیگر».  تمام آمارهای محرمانه   او در ادامه با اشاره به روند مخفی سازی آمار در بخش های دیگر اقتصادی می افزاید: «در مقررات بودجه سال های موخر مجلس مصوب کرده که ١۴,۵ درصد فروش نفت در اختیار وزارت نفت هست. در گزارشهای سازمان مدیریت ملاحظه  می کنید که اعلام گردیده محرمانه هست یا به طور مثال میانجیگری های پولی در شاخصه بهای تولیدکننده، یا توزیع تسهیلات در زیربخش های هر بخش کلیدی اقتصاد، یا قطع غیرمنتظره لیست طرحهایی که از صندوق توسعه ملی اعتبارات دریافت نموده اند و قس علیهذا».    این محقق توسعه، دلیل مخفی کردن آمار در ادبیات توسعه را این نوع تعریف می کند: «در حالت چکیده و آسان شده، فراهم شدن زمینه انتفاع از مسیر میانجیگری، دلالی، واردات، رانت، خام فروشی، مفت خوارگی و امثالهم». بحرینیان در انتهاء از مدیران و تصمیم گیران اقتصادی کشور می پرسد: «مگر ما چه میزان مراجع داریم و چند نسل لازم هست در این دایره بسته توسعه بمانند و نسل هایی بسوزند تا شاید برنامه ای نو در انداخته شود؟ آیا با تمام مراجع طبیعی جامعه از قبیل نفت، آب و فرصت های تاریخی، دچار گرداب های سیاسی، اجتماعی و حاشیه نشینی های شهری و تاریخی از نوعی دیگر نخواهیم شد؟».


لینک کوتاه مطلب : http://www.shalamchenews.com/?p=79700

دیدگاه شما

معادله ی امنیتی * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.